close

  • Być wiernym Ojczyźnie mej, Rzeczypospolitej Polskiej

     

  • #1 TYGODNIK "JENIEC POLAK"

  •  

     

    W listopadzie 1917 roku (a więc dokładnie 100 lat temu) ukazał się pierwszy numer polskiego tygodnika „Jeniec Polak”. Podtytuł glosił dumnie, że jest to „biuletyn polskich jeńców wojennych” wydawany w obozie, w miejscowości Le Puy-en-Velay, w departamencie Haute-Loire. Obóz utworzono latem 1915 roku. Ocenia się, że przebywało w nim ponad 6 tysięcy żołnierzy.

    Ukazanie się tak unikalnego pisma było możliwe dzięki rewolucyjnym zmianom na międzynarodowej scenie politycznej. Deklaracje prezydenta Stanów Zjednoczonych Woodrow Wilsona nt. przyszłej niepodległości Polski odbiły się szerokim echem w całej Europie. Ważne były przede wszystkim zmiany w Rosji, gdzie wybuch Rewolucji Lutowej 1917 roku doprowadził do abdykacji Cara. Sojusz Francji z Rosją tracił tym samym swoje znaczenie, co rozwiązywało ręce rządowi w Paryżu w kwestiach ewentualnej pełnej niepodległości Polski. W czerwcu prezydent Raymond Poincaré wydał dekret o utworzeniu we Francji odrębnej polskiej armii, przyszłej Armii generała Hallera. Finansowana przez rząd francuski nowa formacja miała być w pełni autonomicza, z własnymi sztandarami, mundurami i polskimi oficerami, pozostając jedynie pod ogólnym dowództwem francuskich wojskowych. Polscy jeńcy wojenni, byli żołnierze armii pruskiej, którzy przetrzymywani byli w licznych obozach na terenie Francji, okazywali się nagle najbliższymi sojusznikami.

    „Jeniec Polak” wychodził do połowy 1919 roku, kiedy to słynna „Błękitna Armia” pod wodzą generała Hallera została przetransportowana na tereny niepodległej już Polski, aby bronić jej granic. Tygodnik cieszył sie powodzeniem wśród żołnierzy więzionych w innych obozach. Docierał nawet do polskich jeńców walczących poprzednio w armii austriackiej i  przebywających w obozach na terenie Włoch. Redaktorem naczelnym był młody polski ksiądz, Augustyn Jakubisiak. Urodzony na Mazowszu, przyjechał do Paryża w 1910 roku, gdzie szybko napisał i obronił doktorat z filozofii na Sorbonie.  W 1915 roku władze francuskie mianowały go „kapelanem polskich jeńców wojennych we Francji”. Nieco wcześniej władze powierzyły największemu autorytetowi wśród polskiej emigracji, Władysławowi Mickiewiczowi (synowi wielkiego narodowego wieszcza – Adama) specjalną misję, mająca na celu odnalezienie żołnierzy o polskich korzeniach, przetrzymywanych w obozach jenieckich we Francji.

    Pierwszy numer pisma ujawniał niewiele szczegółów. Na pierwszej stronie wspominano jedynie, że pomysł jego wydania „pojawił się wśród samych polskich jeńców”. Dopiero później zamieszczono informację, że formalnym wydawcą jest „Stowarzyszenie Bratnia Pomoc Jeńców Polaków w Le Puy”, i że redaktorem naczelnym jest wspomniany ksiądz Augustyn Jakubisiak. Był on wspierany przez swojego młodszego brata, Stanisława, jak również przez młodego pisarza i późniejszego znanego tłumacza polskiej literatury, Paula Cazina (począwszy od numeru z 29 kwietnia 1918 roku figurował on w stopce jako „oficer-redaktor-cenzor”). Cazin był zatrudniony w obozie już od 1916 roku jako tłumacz. W okresie międzywojennym zasłynie jako znakomity znawca literatury polskiej i niestrudzony propagator kultury polskiej we Francji.

    Zaplecze techniczne i fundusze niezbędne do wydawania pisma zapewnił sam Władysław Mickiewicz. Decydująca była pomoc udzielona przez amerykański oddział Związku Chrześcijańskiej Młodzieży Męskiej YMCA  oraz szwajcarski Komitet Generalny Pomocy Ofiarom Wojny w Polsce, założony przez Henryka Sienkiewicza i Ignacego Paderewskiego w szwajcarskim miasteczku Vevey. Trzeba odnotować, że sami jeńcy, mimo niewielkich możliwości finansowych, zdołali zebrać pomiędzy sobą sumę 9 tysięcy franków na wydawanie tygodnika.

    Głównym zadaniem  pisma było krzewienie patriotyzmu i milości do Ojczyzny oraz podtrzymywanie ducha narodowego. Pismo drukowano początkowo na ośmiu, a następnie na czternastu stronach. Zamieszczano w nim nie tylko krótkie informacje na tematy polskie i międzynarodowe, ale także teksty dłuższe i poważniejsze, dotyczące historii, kultury i literatury polskiej. Wielu polskich jeńców pochodziło z terenów silnie zgermanizowanych i w związku z tym nie najlepiej mówiło po polsku. Z tego też powodu w każdym numerze cała osobna strona była poświęcona doskonaleniu języka polskiego (przypomnienie zasad gramatyki i ortografii). Tygodnik „Jeniec Polak” dostarczał także wielu informacji o codziennym życiu w obozach dla jeńców. Publikowano szczegółowe opisy różnych uroczystości patriotycznych i religijnych, relacje z zawodów sportowych oraz recenzje z przedstawień teatralnych oraz innych imprez organizowanych przez polskich jeńsców. Z czasem redakcja rozpoczęła publikacje kalendarzy, poradników do gramatyki oraz zbiorów polskich pieśni patriotycznych.

    Wiele miejsca poświęcano informacjom dotyczącym powstającej na terytorium Francji nowej Armii Polskiej, zachęcając jeńców do dobrowolnego wstępowania w jej szeregi. Kilkuset byłych jeńców z obozu w Le Puy służyło potem w Armii Hallera. Kiedy w 1919 roku została ona przetransportowana na tereny Polski, aby bronić nowych polskich granic, ksiądz Jakubisak również wrócił do ojczyzny. Objął tam funkcję kapelana francuskiej Misji Wojskowej, kierowanej przez generała Paula Prospera Henrysa (głównym zadaniem Misji była pomoc władzom niepodległej Polski w tworzeniu własnych sił i instytucji wojskowych).

    Dawny redaktor „Jeńca Polaka” odegrał jeszcze ważną rolę w okresie II Wojny światowej. Jesienią 1940 roku został skierowany do Grenoble, gdzie stanął na czele grupy katolickich polskich intelektualistów. Blisko współpracował wówczas z pracującymi na tamtejszych uczelniach francuskimi wykładowcami, przyjaciółmi Polski (w szczegolności z historykami Ambroise Jobert i Henri de Montfort). Bywał częstym gościem w polskim Liceum w Villard-de-Lans. Aby uniknąć aresztowania przez Gestapo przeniósł się w 1944 roku do miasteczka Biviers, gdzie szybko objął funkcję proboszcza lokalnej prafii. Jego historia, jak i historia samego tygodnika Jeniec Polak, pozostają nadal nieopisane.

    M.F. listopad 2017

    Pierwsza strona tygodnika „Jeniec Polak”

     

    Ksiądz Augustyn Jakubisiak (Warszawa 1884 – Paryż 1945)

     

     

    Drukuj Drukuj Podziel się treścią: